نماز عید قربان

روز دهم ذیحجه،روز عید قربان(عید اضحى)و از بزرگترین اعیاداسلامى است که اعمال و دعاهاى خاصى دارد.یکى از نمازها،«نمازعید قربان‏»است که مثل نماز عید فطر،دو رکعت است و به همان‏صورت و در همان وقت و با همان شرایط خوانده مى‏شود.

چه در روز عید فطر و چه قربان،پیش از نماز و پس از آن(در نمازقربان،تا ده نماز پس از نماز عید)تکبیرهایى گفته شود،که همه،بزرگ‏شمردن خدا و توحید و ستایش او و شکر بر نعمت هدایت است. ⁽¹⁷⁾ در قنوت نماز عید،آنگونه که گذشت،دعاى‏«اللهم اهل الکبریاءو العظمة... »بهتر است. ⁽¹⁸⁾ در این دعا،خدا را به عظمت،جبروت،عفوو رحمت و بخشش مى‏شناسیم و یاد مى‏کنیم و از او،به حق و منزلت این‏روز بزرگ،که عید مسلمانان و مایه شرافت و افتخار پیامبر و خاندان‏اوست،درخواست مى‏کنیم که بر«محمد و آل او»درود فرستد و ما را ازخیرها و برکات خویش بهره‏مند سازد.

جمله‏اى که در این دعا آمده،جامع‏ترین درخواستى است که‏مى‏توان از خدا طلبید.از پروردگار مى‏خواهیم که:

خدایا،در هر خیرى که محمد و آل محمد را در این روز،واردساختى،مرا نیز داخل گردان‏و از هر بدى که محمد و آل محمد را در این روز،بیرون ساختى،مرا نیز خارج گردان.

خدایا...من از تو بهترین چیزها را مى‏طلبم که بندگان صالح تو،ازتو خواسته‏اند.

و به تو پناه مى‏برم از هر بدى که بندگان مخلصت،از آن به تو پناهنده‏شده‏اند!

از آثار تربیتى و سازنده نماز عید فطر،آنست که در آن اجتماع‏دعایى و حضور نیازمندانه در مصلاى بى سقف،انسان به یاد خدا وقیامت و نیازمندى خویش به رحمت الهى مى‏افتد و صحنه قیامت درنظرها مجسم مى‏شود.یادآورى قیامت در آنروز،سفارش‏امیر المؤمنین(ع) است.

در روایت است که على(ع)در یک روز فطرى در خطبه‏اى که‏خواند،خطاب به مردم فرمود:

اى مردم!

این روز شما،روزى است که نیکان،پاداش مى‏گیرند.

در این روز،بدکاران،زیان مى‏کنند.

این روز،شبیه‏ترین روز به قیامت‏شماست.

با بیرون آمدنتان از خانه‏ها به مصلا،بیرون آمدنتان از قبرها را به یادآورید.

با توقف خود در مصلا و انتظار نماز،توقف در حضور خدا را در قیامت‏به خاطر آورید.

و با بازگشت‏خود به خانه‏ها،بازگشتتان را به خانه‏هاى خود دربهشت‏یا جهنم به یاد آورید. ⁽¹⁵⁾ امام مجتبى(ع)روز عید فطر،به عده‏اى برخورد که به خنده و بازى‏مشغول بودند.به همراهان خویش فرمود:خداوند،رمضان را،میدانى‏براى مسابقه و دستیابى به رحمت و رضوان خویش قرار داده بود،که‏عده‏اى پیش تاخته و بردند،عده‏اى هم عقب مانده و باختند.شگفت ازآنکه در این روز پاداش،به خنده و بازى مشغول است... ⁽¹⁶⁾

^{پی نوشت:}

15- وسائل،ج 5 ص 141.

16- من لا یحضر،ج 1 ص 511

جایزه الهى

عمده‏ترین چیزى که در این نماز،از خدا خواسته مى‏شود،آمرزش ومغفرت الهى و مبارک ساختن این عید،با قبولى طاعات است و این،بهترین جایزه‏اى است که خداوند به نمازگزاران روزه‏دار،عطا مى‏کند.

امام باقر(ع)مى‏فرماید:رسولخدا(ص)فرمود:هر گاه روز اول ماه‏شوال(عید فطر)فرا مى‏رسد، یک منادى از سوى خداوند ندا در مى‏دهد:

«ایها المؤمنون!اغدوا الى جوائزکم‏»!

بشتابید به سوى جایزه‏هایتان.

آنگاه،امام باقر(ع)رو به جابر کرده،فرمود:اى جابر!جوایز خدا،مثل‏جایزه‏هاى این پادشاهان نیست!...امروز،روز جایزه‏هاست! ⁽¹⁴⁾

عید فطر صحنه‏اى از قیامت

از آثار تربیتى و سازنده نماز عید فطر،آنست که در آن اجتماع‏دعایى و حضور نیازمندانه در مصلاى بى سقف،انسان به یاد خدا وقیامت و نیازمندى خویش به رحمت الهى مى‏افتد و صحنه قیامت درنظرها مجسم مى‏شود.یادآورى قیامت در آنروز،سفارش‏امیر المؤمنین(ع) است.

در روایت است که على(ع)در یک روز فطرى در خطبه‏اى که‏خواند،خطاب به مردم فرمود:

اى مردم!

این روز شما،روزى است که نیکان،پاداش مى‏گیرند.

در این روز،بدکاران،زیان مى‏کنند.

این روز،شبیه‏ترین روز به قیامت‏شماست.

با بیرون آمدنتان از خانه‏ها به مصلا،بیرون آمدنتان از قبرها را به یادآورید.

با توقف خود در مصلا و انتظار نماز،توقف در حضور خدا را در قیامت‏به خاطر آورید.

و با بازگشت‏خود به خانه‏ها،بازگشتتان را به خانه‏هاى خود دربهشت‏یا جهنم به یاد آورید. ⁽¹⁵⁾ امام مجتبى(ع)روز عید فطر،به عده‏اى برخورد که به خنده و بازى‏مشغول بودند.به همراهان خویش فرمود:خداوند،رمضان را،میدانى‏براى مسابقه و دستیابى به رحمت و رضوان خویش قرار داده بود،که‏عده‏اى پیش تاخته و بردند،عده‏اى هم عقب مانده و باختند.شگفت ازآنکه در این روز پاداش،به خنده و بازى مشغول است... ⁽¹⁶⁾

روش رسول خدا(ص)و پیشوایان معصوم در باره نماز جمعه،بیانگراهمیت آن و ضرورت اهتمام به این فریضه است.

در روایت است که على(ع)فرمود:روز پنجشنبه،دوا(هاى ضعیف‏کننده)نخورید،پرسیدند:چرا؟ فرمود:براى آنکه شما را از حضور درنماز جمعه باز ندارد. ⁽⁷⁾ امام صادق(ع)مى‏فرماید:

«و کان اصحاب النبى یتجهزون للجمعة یوم الخمیس،لضیق الوقت‏» ⁽⁸⁾ یاران پیامبر،از روز پنجشنبه براى جمعه آماده مى‏شدند،چرا که‏جمعه(بخاطر کارهایى که دارد)وقت تنگ است.

امیرالمؤمنین(ع)زندانیان و متهمان پرونده‏هاى بدهکارى،تهمت‏و...را براى نماز جمعه بیرون مى‏آورد،تا در نماز جمعه حضور داشته‏باشند،و اولیاء آنان ضمانت مى‏کردند که برگردند. فاسقان زندانى را هم‏براى شرکت در نماز جمعه،بیرون مى‏فرستاد،با کنترل و مراقبت. ⁽⁹⁾ على(ع)به عنوان بزرگداشت نماز جمعه و تعظیم این شعائر،پا برهنه‏براى نماز جمعه حاضر مى‏شد و کفشها را در دست چپ مى‏گرفت ومى‏فرمود:این نماز،جایگاه خاص الهى است،و این کار را از روى‏تواضع در برابر خداوند انجام مى‏داد. ⁽¹⁰ با این حساب،اهمیت این فریضه آشکار مى‏شود و مسلمان متعهدنباید از حضور در این صحنه سیاسى عبادى غفلت ورزد.

امام امت فرموده است:

«نماز جمعه،که نمایشى از قدرت سیاسى و اجتماعى اسلام است،باید هر چه با شکوهتر و پرمحتواتر اقامه شود...ملت عظیم و عزیز،باشرکت‏خود،باید این سنگر اسلامى را هر چه عظیمتر و بلندپایه‏تر،حفظنماید،تا به برکت آن،توطئه‏هاى خائنان و دسیسه‏هاى مفسدان خنثى‏شود. ⁽¹¹⁾

پی نوشت ها:

7- وسائل،ج 5 ص 47.

8- وسائل،ج 5 ص 28.

9- مستدرک الوسائل،ج 6 ص 27.

10- بحار الانوار،ج 86 ص 255.

11- صحیفه نور،سخنان مورخه 21/6/58-

در این زمینه،احادیث‏بسیارى نقل شده که در اینجا مجال پرداختن‏به آنها نیست. ⁽³⁾ رسول خدا(ص)نماز جمعه را«حج مساکین‏»دانسته ⁽⁴⁾ و آنرا موجب آمرزش گناهان شمرده است. ⁽⁵⁾ نماز جمعه،نمایش وحدت و قدرت مسلمانان و میعاد نمازگزاران‏مؤمن است.

رسول خدا(ص)در آغاز هجرت،وقتى به مدینه رسید،اولین نمازجمعه را براى مردم بپا داشت و این اجتماع شکوهمند و سازنده راپایه گذارى کرد.

این نماز،بعد سیاسى و حکومتى دارد.خطیب و امام جمعه،یا حاکم‏مسلمین است،یا کسى که از طرف رهبرى،به این سمت منصوب شده‏است.

برکات و آثار سازنده تربیتى و اجتماعى این عبادت سیاسى بسیار است،که به چند نمونه اشاره مى‏شود:

1- تقویت روحیه اخوت و برادرى

چرا که همه،از هر جا،در یک مجمع و مصلا گرد مى‏آیند و با رنگ‏هاو نژادهاى مختلف کنارهم مى‏نشینند.آنچه در نماز جماعت‏بود،به‏مراتب بیشتر و قوى‏تر در نماز جمعه،این تجمع هفتگى مسلمانان وجوددارد.

2- تشکل نیروهاى اسلام

این عبادت،به نوعى مسلمانان را بر محور عبادت و نماز،تشکل ویکپارچگى مى‏بخشد و مایه ارعاب دشمنان اسلام و خنثى شدن‏توطئه‏هاى تفرقه افکنانه و شایعه‏هاى آنان است.

3- رشد فکرى-سیاسى مسلمانان

به مقتضاى مطالب آگاهى بخشى که در خطبه‏هاى جمعه بیان‏مى‏شود،مردم از مسائل سیاسى کشور خود و جهان با خبر مى‏شوند و باآشنایى به وظایف اجتماعى خویش،در صحنه اجتماع حضور بیشترمى‏یابند.

4- تقویت روحیه جمعى

این نیز از آثار نماز جمعه است که قطره‏هاى پراکنده افراد انسانى رادر یک اقیانوس،گرد مى‏آورد و همه با ارتباط متقابل و شناسایى هم،روحیه اجتماعى پیدا مى‏کنند و انزوا و فردگرایى از بین مى‏رود.

5- مرکزیت‏بسیج مردم

سنگر نماز جمعه،بهترین جاى دعوت مردم به بسیج‏شدن براى جهادو دفاع و حل مشکلات اجتماعى و یارى رسانى به دیگران است.این‏قدرت عظیم مردمى که در نماز جمعه متجلى مى‏شود،همواره مورد توجه‏بوده و در صدر اسلام نیز،رسول خدا(ص)و امیرالمؤمنین(ع)از مساجد و پس از خطبه‏ها،افراد را بسیج کرده و به جبهه‏هاى جهاد،مى‏فرستادند.

و بسیارى آثار دیگر... ⁽⁶

پی نوشت:

3- مى‏توانید به منابع زیر مراجعه کنید:بحار،ج 89 ص 122،وسائل،ج 5 ص 1-من لا یحضرج 1 ص 409،کنزالعمال،ج 7 ص 707 و ج 8 ص 368.

4- الجمعة حج المساکین(بحار،ج 89 ص 199.

5- وسائل،ج 5 ص 3.

6- در باره نماز جمعه،جزوه‏«نماز شکوهمند جمعه-»از انتشارات در راه حق،براى مطالعه‏مفید است.

نماز جمعه در عصر غیبت،واجب تخییرى است و انسان مى‏تواندنماز جمعه بخواند یا نماز ظهر.

نماز جمعه دو رکعت است و حتما باید بصورت جماعت‏خوانده شود.

پیش از نماز،دو خطبه واجب است که خطیب،در آنها علاوه بر دعوت‏به تقوا،مسائل اجتماعى-سیاسى مسلمانان را هم باید مطرح کند.

وقت آن،از آغاز ظهر تا حدود یک ساعت پس از اذان است و از آن‏دیرتر روا نمى‏باشد.

حداقل افرادى که با حضور آنان نماز جمعه تشکیل مى‏شود،پنج نفراست.

فاصله دو نماز جمعه،نباید کمتر از یک فرسخ باشد.

گوش دادن به خطبه‏هاى نماز جمعه واجب است.شرکت نکردن‏بدون عذر،در نماز جماعت، نشانه نفاق است.

بهتر است که امام جمعه،در رکعت اول،پس از حمد،سوره جمعه رابخواند و در رکعت دوم، سوره منافقین را.

رسول خدا(ص)فرموده است:خداوند با سوره جمعه،مؤمنان راگرامى داشته است،از این رو، پیامبر(ص)به عنوان بشارت آنان،جمعه‏را سنت کرده و بعنوان توبیخ منافقان،سوره منافقین را لازم ساخته‏است. ⁽²⁾

پی نوشت:

2- میزان الحکمه،ج 5 ص 426.

در مراسم هفتگى اجتماعى مسلمین،«نماز جمعه‏»جایگاه والایى‏دارد و نه تنها یک عبادت، بلکه مظهر وحدت مسلمین و شکوه و عظمت‏اسلام است و آگاهى پیروان قرآن را بالا مى‏برد و«نماز عبادى، سیاسى‏»محسوب مى‏گردد.

قرآن کریم،در باره نماز جمعه،مى‏فرماید:

«یا ایها الذین آمنوا اذا نودى للصلوة من یوم الجمعة فاسعوا الى‏ذکر الله و دزوا البیع‏» ⁽¹⁾ اى ایمان آوردگان!وقتى به نماز روز جمعه ندا داده مى‏شود،به سوى‏یاد خدا بشتابید و داد و ستد را رها کنید.

پى‏نوشتها:

1- جمعه،آیه 9.