نماز عيد قربان

روز دهم ذيحجه،روز عيد قربان(عيد اضحى)و از بزرگترين اعياداسلامى است که اعمال و دعاهاى خاصى دارد.يکى از نمازها،«نمازعيد قربان‏»است که مثل نماز عيد فطر،دو رکعت است و به همان‏صورت و در همان وقت و با همان شرايط خوانده مى‏شود.

چه در روز عيد فطر و چه قربان،پيش از نماز و پس از آن(در نمازقربان،تا ده نماز پس از نماز عيد)تکبيرهايى گفته شود،که همه،بزرگ‏شمردن خدا و توحيد و ستايش او و شکر بر نعمت هدايت است. ⁽¹⁷⁾ در قنوت نماز عيد،آنگونه که گذشت،دعاى‏«اللهم اهل الکبرياءو العظمة... »بهتر است. ⁽¹⁸⁾ در اين دعا،خدا را به عظمت،جبروت،عفوو رحمت و بخشش مى‏شناسيم و ياد مى‏کنيم و از او،به حق و منزلت اين‏روز بزرگ،که عيد مسلمانان و مايه شرافت و افتخار پيامبر و خاندان‏اوست،درخواست مى‏کنيم که بر«محمد و آل او»درود فرستد و ما را ازخيرها و برکات خويش بهره‏مند سازد.

جمله‏اى که در اين دعا آمده،جامع‏ترين درخواستى است که‏مى‏توان از خدا طلبيد.از پروردگار مى‏خواهيم که:

خدايا،در هر خيرى که محمد و آل محمد را در اين روز،واردساختى،مرا نيز داخل گردان‏و از هر بدى که محمد و آل محمد را در اين روز،بيرون ساختى،مرا نيز خارج گردان.

خدايا...من از تو بهترين چيزها را مى‏طلبم که بندگان صالح تو،ازتو خواسته‏اند.

و به تو پناه مى‏برم از هر بدى که بندگان مخلصت،از آن به تو پناهنده‏شده‏اند!

از آثار تربيتى و سازنده نماز عيد فطر،آنست که در آن اجتماع‏دعايى و حضور نيازمندانه در مصلاى بى سقف،انسان به ياد خدا وقيامت و نيازمندى خويش به رحمت الهى مى‏افتد و صحنه قيامت درنظرها مجسم مى‏شود.يادآورى قيامت در آنروز،سفارش‏امير المؤمنين(ع) است.

در روايت است که على(ع)در يک روز فطرى در خطبه‏اى که‏خواند،خطاب به مردم فرمود:

اى مردم!

اين روز شما،روزى است که نيکان،پاداش مى‏گيرند.

در اين روز،بدکاران،زيان مى‏کنند.

اين روز،شبيه‏ترين روز به قيامت‏شماست.

با بيرون آمدنتان از خانه‏ها به مصلا،بيرون آمدنتان از قبرها را به يادآوريد.

با توقف خود در مصلا و انتظار نماز،توقف در حضور خدا را در قيامت‏به خاطر آوريد.

و با بازگشت‏خود به خانه‏ها،بازگشتتان را به خانه‏هاى خود دربهشت‏يا جهنم به ياد آوريد. ⁽¹⁵⁾ امام مجتبى(ع)روز عيد فطر،به عده‏اى برخورد که به خنده و بازى‏مشغول بودند.به همراهان خويش فرمود:خداوند،رمضان را،ميدانى‏براى مسابقه و دستيابى به رحمت و رضوان خويش قرار داده بود،که‏عده‏اى پيش تاخته و بردند،عده‏اى هم عقب مانده و باختند.شگفت ازآنکه در اين روز پاداش،به خنده و بازى مشغول است... ⁽¹⁶⁾

^{پي نوشت:}

15- وسائل،ج 5 ص 141.

16- من لا يحضر،ج 1 ص 511

اين جمعه هم نيومدي قسمتشو کي ميدونه

                                            تا جمعه اي که تو مياي کي ميره و کي ميمونه

       --------------------------------------------------------------------------------

مولا جايي که تکيه گاه ظهور توست

                                                 آن جا طلب ز خالق يکتا کنم تورا

جايزه الهى

عمده‏ترين چيزى که در اين نماز،از خدا خواسته مى‏شود،آمرزش ومغفرت الهى و مبارک ساختن اين عيد،با قبولى طاعات است و اين،بهترين جايزه‏اى است که خداوند به نمازگزاران روزه‏دار،عطا مى‏کند.

امام باقر(ع)مى‏فرمايد:رسولخدا(ص)فرمود:هر گاه روز اول ماه‏شوال(عيد فطر)فرا مى‏رسد، يک منادى از سوى خداوند ندا در مى‏دهد:

«ايها المؤمنون!اغدوا الى جوائزکم‏»!

بشتابيد به سوى جايزه‏هايتان.

آنگاه،امام باقر(ع)رو به جابر کرده،فرمود:اى جابر!جوايز خدا،مثل‏جايزه‏هاى اين پادشاهان نيست!...امروز،روز جايزه‏هاست! ⁽¹⁴⁾

عيد فطر صحنه‏اى از قيامت

از آثار تربيتى و سازنده نماز عيد فطر،آنست که در آن اجتماع‏دعايى و حضور نيازمندانه در مصلاى بى سقف،انسان به ياد خدا وقيامت و نيازمندى خويش به رحمت الهى مى‏افتد و صحنه قيامت درنظرها مجسم مى‏شود.يادآورى قيامت در آنروز،سفارش‏امير المؤمنين(ع) است.

در روايت است که على(ع)در يک روز فطرى در خطبه‏اى که‏خواند،خطاب به مردم فرمود:

اى مردم!

اين روز شما،روزى است که نيکان،پاداش مى‏گيرند.

در اين روز،بدکاران،زيان مى‏کنند.

اين روز،شبيه‏ترين روز به قيامت‏شماست.

با بيرون آمدنتان از خانه‏ها به مصلا،بيرون آمدنتان از قبرها را به يادآوريد.

با توقف خود در مصلا و انتظار نماز،توقف در حضور خدا را در قيامت‏به خاطر آوريد.

و با بازگشت‏خود به خانه‏ها،بازگشتتان را به خانه‏هاى خود دربهشت‏يا جهنم به ياد آوريد. ⁽¹⁵⁾ امام مجتبى(ع)روز عيد فطر،به عده‏اى برخورد که به خنده و بازى‏مشغول بودند.به همراهان خويش فرمود:خداوند،رمضان را،ميدانى‏براى مسابقه و دستيابى به رحمت و رضوان خويش قرار داده بود،که‏عده‏اى پيش تاخته و بردند،عده‏اى هم عقب مانده و باختند.شگفت ازآنکه در اين روز پاداش،به خنده و بازى مشغول است... ⁽¹⁶⁾

روش رسول خدا(ص)و پيشوايان معصوم در باره نماز جمعه،بيانگراهميت آن و ضرورت اهتمام به اين فريضه است.

در روايت است که على(ع)فرمود:روز پنجشنبه،دوا(هاى ضعيف‏کننده)نخوريد،پرسيدند:چرا؟ فرمود:براى آنکه شما را از حضور درنماز جمعه باز ندارد. ⁽⁷⁾ امام صادق(ع)مى‏فرمايد:

«و کان اصحاب النبى يتجهزون للجمعة يوم الخميس،لضيق الوقت‏» ⁽⁸⁾ ياران پيامبر،از روز پنجشنبه براى جمعه آماده مى‏شدند،چرا که‏جمعه(بخاطر کارهايى که دارد)وقت تنگ است.

اميرالمؤمنين(ع)زندانيان و متهمان پرونده‏هاى بدهکارى،تهمت‏و...را براى نماز جمعه بيرون مى‏آورد،تا در نماز جمعه حضور داشته‏باشند،و اولياء آنان ضمانت مى‏کردند که برگردند. فاسقان زندانى را هم‏براى شرکت در نماز جمعه،بيرون مى‏فرستاد،با کنترل و مراقبت. ⁽⁹⁾ على(ع)به عنوان بزرگداشت نماز جمعه و تعظيم اين شعائر،پا برهنه‏براى نماز جمعه حاضر مى‏شد و کفشها را در دست چپ مى‏گرفت ومى‏فرمود:اين نماز،جايگاه خاص الهى است،و اين کار را از روى‏تواضع در برابر خداوند انجام مى‏داد. ⁽¹⁰ با اين حساب،اهميت اين فريضه آشکار مى‏شود و مسلمان متعهدنبايد از حضور در اين صحنه سياسى عبادى غفلت ورزد.

امام امت فرموده است:

«نماز جمعه،که نمايشى از قدرت سياسى و اجتماعى اسلام است،بايد هر چه با شکوهتر و پرمحتواتر اقامه شود...ملت عظيم و عزيز،باشرکت‏خود،بايد اين سنگر اسلامى را هر چه عظيمتر و بلندپايه‏تر،حفظنمايد،تا به برکت آن،توطئه‏هاى خائنان و دسيسه‏هاى مفسدان خنثى‏شود. ⁽¹¹⁾

پي نوشت ها:

7- وسائل،ج 5 ص 47.

8- وسائل،ج 5 ص 28.

9- مستدرک الوسائل،ج 6 ص 27.

10- بحار الانوار،ج 86 ص 255.

11- صحيفه نور،سخنان مورخه 21/6/58-

در اين زمينه،احاديث‏بسيارى نقل شده که در اينجا مجال پرداختن‏به آنها نيست. ⁽³⁾ رسول خدا(ص)نماز جمعه را«حج مساکين‏»دانسته ⁽⁴⁾ و آنرا موجب آمرزش گناهان شمرده است. ⁽⁵⁾ نماز جمعه،نمايش وحدت و قدرت مسلمانان و ميعاد نمازگزاران‏مؤمن است.

رسول خدا(ص)در آغاز هجرت،وقتى به مدينه رسيد،اولين نمازجمعه را براى مردم بپا داشت و اين اجتماع شکوهمند و سازنده راپايه گذارى کرد.

اين نماز،بعد سياسى و حکومتى دارد.خطيب و امام جمعه،يا حاکم‏مسلمين است،يا کسى که از طرف رهبرى،به اين سمت منصوب شده‏است.

برکات و آثار سازنده تربيتى و اجتماعى اين عبادت سياسى بسيار است،که به چند نمونه اشاره مى‏شود:

1- تقويت روحيه اخوت و برادرى

چرا که همه،از هر جا،در يک مجمع و مصلا گرد مى‏آيند و با رنگ‏هاو نژادهاى مختلف کنارهم مى‏نشينند.آنچه در نماز جماعت‏بود،به‏مراتب بيشتر و قوى‏تر در نماز جمعه،اين تجمع هفتگى مسلمانان وجوددارد.

2- تشکل نيروهاى اسلام

اين عبادت،به نوعى مسلمانان را بر محور عبادت و نماز،تشکل ويکپارچگى مى‏بخشد و مايه ارعاب دشمنان اسلام و خنثى شدن‏توطئه‏هاى تفرقه افکنانه و شايعه‏هاى آنان است.

3- رشد فکرى-سياسى مسلمانان

به مقتضاى مطالب آگاهى بخشى که در خطبه‏هاى جمعه بيان‏مى‏شود،مردم از مسائل سياسى کشور خود و جهان با خبر مى‏شوند و باآشنايى به وظايف اجتماعى خويش،در صحنه اجتماع حضور بيشترمى‏يابند.

4- تقويت روحيه جمعى

اين نيز از آثار نماز جمعه است که قطره‏هاى پراکنده افراد انسانى رادر يک اقيانوس،گرد مى‏آورد و همه با ارتباط متقابل و شناسايى هم،روحيه اجتماعى پيدا مى‏کنند و انزوا و فردگرايى از بين مى‏رود.

5- مرکزيت‏بسيج مردم

سنگر نماز جمعه،بهترين جاى دعوت مردم به بسيج‏شدن براى جهادو دفاع و حل مشکلات اجتماعى و يارى رسانى به ديگران است.اين‏قدرت عظيم مردمى که در نماز جمعه متجلى مى‏شود،همواره مورد توجه‏بوده و در صدر اسلام نيز،رسول خدا(ص)و اميرالمؤمنين(ع)از مساجد و پس از خطبه‏ها،افراد را بسيج کرده و به جبهه‏هاى جهاد،مى‏فرستادند.

و بسيارى آثار ديگر... ⁽⁶

پي نوشت:

3- مى‏توانيد به منابع زير مراجعه کنيد:بحار،ج 89 ص 122،وسائل،ج 5 ص 1-من لا يحضرج 1 ص 409،کنزالعمال،ج 7 ص 707 و ج 8 ص 368.

4- الجمعة حج المساکين(بحار،ج 89 ص 199.

5- وسائل،ج 5 ص 3.

6- در باره نماز جمعه،جزوه‏«نماز شکوهمند جمعه-»از انتشارات در راه حق،براى مطالعه‏مفيد است.

نماز جمعه در عصر غيبت،واجب تخييرى است و انسان مى‏تواندنماز جمعه بخواند يا نماز ظهر.

نماز جمعه دو رکعت است و حتما بايد بصورت جماعت‏خوانده شود.

پيش از نماز،دو خطبه واجب است که خطيب،در آنها علاوه بر دعوت‏به تقوا،مسائل اجتماعى-سياسى مسلمانان را هم بايد مطرح کند.

وقت آن،از آغاز ظهر تا حدود يک ساعت پس از اذان است و از آن‏ديرتر روا نمى‏باشد.

حداقل افرادى که با حضور آنان نماز جمعه تشکيل مى‏شود،پنج نفراست.

فاصله دو نماز جمعه،نبايد کمتر از يک فرسخ باشد.

گوش دادن به خطبه‏هاى نماز جمعه واجب است.شرکت نکردن‏بدون عذر،در نماز جماعت، نشانه نفاق است.

بهتر است که امام جمعه،در رکعت اول،پس از حمد،سوره جمعه رابخواند و در رکعت دوم، سوره منافقين را.

رسول خدا(ص)فرموده است:خداوند با سوره جمعه،مؤمنان راگرامى داشته است،از اين رو، پيامبر(ص)به عنوان بشارت آنان،جمعه‏را سنت کرده و بعنوان توبيخ منافقان،سوره منافقين را لازم ساخته‏است. ⁽²⁾

پي نوشت:

2- ميزان الحکمه،ج 5 ص 426.

در مراسم هفتگى اجتماعى مسلمين،«نماز جمعه‏»جايگاه والايى‏دارد و نه تنها يک عبادت، بلکه مظهر وحدت مسلمين و شکوه و عظمت‏اسلام است و آگاهى پيروان قرآن را بالا مى‏برد و«نماز عبادى، سياسى‏»محسوب مى‏گردد.

قرآن کريم،در باره نماز جمعه،مى‏فرمايد:

«يا ايها الذين آمنوا اذا نودى للصلوة من يوم الجمعة فاسعوا الى‏ذکر الله و دزوا البيع‏» ⁽¹⁾ اى ايمان آوردگان!وقتى به نماز روز جمعه ندا داده مى‏شود،به سوى‏ياد خدا بشتابيد و داد و ستد را رها کنيد.

پى‏نوشتها:

1- جمعه،آيه 9.